Zerwanie paznokcia to bez wątpienia jedno z bardziej nieprzyjemnych i bolesnych doświadczeń, które może wywołać spory niepokój. Rozumiem, że w takiej sytuacji szukasz rzetelnych i uspokajających informacji. W tym artykule, jako Marta Sadowska, przeprowadzę Cię przez cały proces regeneracji od pierwszej pomocy, przez etapy odrastania, aż po wskazówki dotyczące pielęgnacji, aby nowy paznokieć był zdrowy i mocny.
Jak odrasta paznokieć po zerwaniu kluczowe informacje o regeneracji
- Kluczowa jest nieuszkodzona macierz paznokcia, odpowiedzialna za jego wzrost.
- Pełne odrośnięcie paznokcia u ręki trwa 4-6 miesięcy, u stopy 9-18 miesięcy.
- Pierwsza pomoc to zatamowanie krwawienia, oczyszczenie i sterylny opatrunek.
- Wizyta u lekarza jest konieczna przy silnym krwawieniu, głębokiej ranie, oznakach infekcji lub zmiażdżeniu palca.
- Dieta bogata w biotynę, cynk, żelazo oraz odpowiednia pielęgnacja wspierają regenerację.
- Możliwe są deformacje paznokcia, jeśli macierz zostanie uszkodzona.
Zerwany paznokieć: co robić w pierwszych minutach? Instrukcja pierwszej pomocy
Kiedy dojdzie do zerwania paznokcia, najważniejsze jest zachowanie spokoju i szybkie, ale przemyślane działanie. Prawidłowa pierwsza pomoc może znacząco wpłynąć na proces gojenia i zminimalizować ryzyko powikłań. Oto, co powinnaś zrobić krok po kroku:
-
Krok 1: Jak bezpiecznie zatamować krwawienie i ocenić uraz?
Pierwszym i kluczowym krokiem jest zatamowanie krwawienia. Użyj czystego, jałowego gazika i delikatnie, ale stanowczo uciskaj ranę przez kilka minut. Jeśli krwawienie jest obfite, możesz unieść dłoń lub stopę powyżej poziomu serca. W tym czasie spróbuj delikatnie ocenić uraz czy paznokieć został całkowicie zerwany, czy tylko częściowo, i czy rana jest głęboka.
-
Krok 2: Oczyszczanie i dezynfekcja rany czego użyć, by nie zaszkodzić?
Po zatamowaniu krwawienia, ranę należy dokładnie, ale bardzo delikatnie oczyścić. Najlepiej użyć do tego letniej wody z łagodnym mydłem. Możesz również zastosować środek antyseptyczny, na przykład na bazie oktenidyny, który jest skuteczny i jednocześnie łagodny dla tkanek. Unikaj spirytusu czy wody utlenionej, które mogą podrażniać wrażliwe łożysko paznokcia i opóźniać gojenie.
-
Krok 3: Prawidłowe zakładanie opatrunku jak chronić wrażliwe łożysko?
Oczyszczoną i zdezynfekowaną ranę należy zabezpieczyć sterylnym opatrunkiem. Użyj jałowego gazika i plastra lub bandaża. Pamiętaj, aby opatrunek nie był zbyt ciasny ma chronić wrażliwe łożysko paznokcia przed urazami i zanieczyszczeniami, ale nie może uciskać, by nie zaburzać krążenia. Regularnie zmieniaj opatrunek, zwłaszcza jeśli nasiąknie.
Czego absolutnie nie wolno robić? Najczęstsze błędy po zerwaniu paznokcia
W panice łatwo popełnić błędy, które mogą pogorszyć sytuację. Pamiętaj, aby unikać następujących działań:
- Nie zrywaj resztek paznokcia na siłę, jeśli jest jeszcze częściowo przyczepiony. Może to spowodować dodatkowe uszkodzenie łożyska.
- Nie używaj do dezynfekcji silnych, drażniących środków, takich jak spirytus salicylowy, jodyna czy woda utleniona bezpośrednio na otwartą ranę.
- Nie ignoruj bólu i obrzęku jeśli są bardzo silne lub narastają, to sygnał, że coś jest nie tak.
- Nie zakładaj zbyt ciasnego opatrunku, który może utrudniać krążenie i nasilać ból.
- Nie bagatelizuj objawów infekcji zaczerwienienie, ropa, gorączka to sygnały do natychmiastowej wizyty u lekarza.

Czy potrzebna jest wizyta u lekarza? Sygnały alarmowe, których nie ignoruj
Choć w wielu przypadkach prawidłowa pierwsza pomoc i domowa pielęgnacja wystarczą, aby paznokieć zaczął odrastać, istnieją sytuacje, w których konsultacja ze specjalistą jest absolutnie konieczna. Nie lekceważ tych sygnałów, ponieważ mogą one wskazywać na poważniejsze uszkodzenia lub rozwijającą się infekcję. Zawsze lepiej dmuchać na zimne, szczególnie gdy chodzi o tak wrażliwą część ciała.
- Silne, nieustępujące krwawienie: Jeśli krwawienie jest obfite i nie udaje się go zatamować po kilku minutach ucisku, konieczna jest pomoc medyczna.
- Głęboka rana lub podejrzenie uszkodzenia kości: Jeśli rana jest bardzo głęboka, widoczne są tkanki podskórne, a nawet kość, lub podejrzewasz złamanie palca, niezwłocznie udaj się do lekarza.
- Zmiażdżenie palca: Uraz zmiażdżeniowy zawsze wymaga oceny lekarskiej, ponieważ może prowadzić do poważnych uszkodzeń tkanek, naczyń krwionośnych i nerwów.
- Paznokieć schodzi bez wyraźnego urazu: Jeśli paznokieć odpada bez konkretnej przyczyny, może to świadczyć o chorobie ogólnoustrojowej lub infekcji grzybiczej, co wymaga diagnostyki.
- Oznaki infekcji: Narastający ból, pulsujący obrzęk, silne zaczerwienienie, wydzielina ropna, nieprzyjemny zapach lub gorączka to alarmujące sygnały wskazujące na zakażenie.
Lekarz, chirurg czy podolog do kogo się udać po pomoc?
W zależności od rodzaju i powagi urazu, możesz potrzebować pomocy różnych specjalistów. Jeśli uraz jest świeży i poważny (np. silne krwawienie, zmiażdżenie), lekarz rodzinny będzie pierwszym punktem kontaktu, który może skierować Cię do chirurga. Chirurg oceni stan łożyska i macierzy paznokcia, profesjonalnie oczyści ranę, a w razie potrzeby usunie resztki paznokcia lub założy szwy. W przypadku mniej nagłych, ale niepokojących objawów, takich jak podejrzenie infekcji grzybiczej, deformacje odrastającego paznokcia czy przewlekłe problemy, warto skonsultować się z podologiem. Podolog specjalizuje się w pielęgnacji stóp i paznokci, może pomóc w prawidłowym prowadzeniu odrastającej płytki, zastosować odpowiednie preparaty i doradzić w kwestii codziennej pielęgnacji.
Oznaki infekcji: Jak rozpoznać zakażenie i co wtedy robić?
Otwarta rana po zerwaniu paznokcia jest niestety bardzo podatna na zakażenia bakteryjne i grzybicze. Ważne jest, abyś umiała rozpoznać wczesne objawy infekcji i szybko na nie zareagować. Nieleczone zakażenie może prowadzić do poważnych komplikacji i opóźnić proces gojenia. Oto, na co zwrócić uwagę:
- Narastający ból: Ból, który zamiast ustępować, staje się coraz silniejszy i pulsujący.
- Obrzęk: Opuchlizna wokół palca, która nie zmniejsza się, a wręcz powiększa.
- Zaczerwienienie: Skóra wokół rany staje się intensywnie czerwona i ciepła w dotyku.
- Ropa lub inna wydzielina: Pojawienie się żółtawej, zielonkawej lub mlecznej wydzieliny z rany.
- Nieprzyjemny zapach: Zmieniony, nieprzyjemny zapach wydobywający się z miejsca urazu.
- Gorączka: W niektórych przypadkach infekcja może prowadzić do ogólnego osłabienia organizmu i podwyższonej temperatury ciała.
Jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów, niezwłocznie skonsultuj się z lekarzem. Prawdopodobnie będzie konieczne zastosowanie antybiotyków lub innych leków przeciwzapalnych.
Kalendarz odrastania paznokcia: proces regeneracji krok po kroku
Proces odrastania paznokcia to fascynująca, choć często długa podróż. Zrozumienie poszczególnych etapów pomoże Ci cierpliwie przejść przez ten czas i odpowiednio wspierać regenerację. Pamiętaj, że kluczowa jest tu nieuszkodzona macierz paznokcia, która jest niczym korzeń dla rośliny odpowiada za produkcję nowych komórek tworzących płytkę paznokcia.
W pierwszych tygodniach po urazie, Twoje ciało skupia się na gojeniu łożyska paznokcia delikatnej tkanki, która wcześniej była przykryta płytką. To bardzo wrażliwy okres, w którym łożysko jest podatne na urazy i infekcje. Możesz odczuwać ból i nadwrażliwość. W tym czasie ważne jest utrzymanie czystości i ochrona rany. Stopniowo, na powierzchni łożyska zacznie tworzyć się twarda warstwa ochronna, która przygotuje grunt pod nowy paznokieć.
Po około 1-3 miesiącach, jeśli macierz nie została poważnie uszkodzona, u podstawy łożyska powinna pojawić się nowa, delikatna płytka paznokcia. Będzie ona początkowo bardzo cienka i miękka. W miarę upływu czasu, ta nowa płytka będzie powoli przesuwać się wzdłuż łożyska, wypychając ewentualne pozostałości starego paznokcia. To moment, w którym możesz zacząć widzieć realne postępy w regeneracji.
Od 4 do nawet 12-18 miesięcy, nowy paznokieć będzie kontynuował swój wzrost, stopniowo twardniejąc i nabierając swojej docelowej grubości i kształtu. W tym okresie ważne jest, aby chronić go przed urazami i wspierać jego wzrost odpowiednią pielęgnacją. Pamiętaj, że tempo wzrostu paznokci jest indywidualne i zależy od wielu czynników, o których opowiem za chwilę.Ile trwa odrastanie paznokcia? Realistyczne ramy czasowe
To jedno z najczęściej zadawanych pytań, a odpowiedź na nie jest złożona. Czas potrzebny na pełne odrośnięcie paznokcia zależy przede wszystkim od tego, czy mówimy o paznokciu u ręki, czy u stopy, a także od indywidualnych predyspozycji. Z moich obserwacji i wiedzy wynika, że paznokcie u rąk rosną znacznie szybciej niż te u stóp. Pełna regeneracja paznokcia u ręki to zazwyczaj kwestia 4-6 miesięcy. Natomiast paznokcie u stóp potrzebują znacznie więcej czasu ich całkowita odbudowa może zająć od 9 do nawet 18 miesięcy. To naprawdę długa perspektywa, wymagająca cierpliwości.
| Rodzaj paznokcia | Średni czas odrastania | Tempo wzrostu |
|---|---|---|
| Paznokcie u rąk | 4-6 miesięcy | ok. 3 mm na miesiąc |
| Paznokcie u stóp | 9-18 miesięcy | 1-2 mm na miesiąc |
Paznokcie u rąk kontra paznokcie u stóp skąd bierze się ta różnica w tempie wzrostu?
Różnica w tempie wzrostu paznokci u rąk i stóp jest znacząca i wynika z kilku czynników. Przede wszystkim, paznokcie u rąk są z reguły bardziej aktywne metabolicznie, co sprzyja szybszej produkcji komórek. Dodatkowo, są one częściej narażone na mikrourazy i stymulację, co również może wpływać na ich wzrost. Paznokcie u stóp, często ukryte w obuwiu, mają ograniczony dostęp do światła i powietrza, a ich ukrwienie bywa nieco słabsze. Średnie tempo wzrostu paznokcia u ręki to około 3 mm na miesiąc, podczas gdy u stopy jest to zaledwie 1-2 mm na miesiąc. Ta różnica sprawia, że proces regeneracji paznokcia u stopy jest znacznie dłuższy i wymaga większej cierpliwości.
Czynniki indywidualne: Wiek, zdrowie i dieta a szybkość regeneracji
Tempo i jakość odrastania paznokcia nie są stałe dla każdego. Wiele zależy od indywidualnych czynników, które mogą przyspieszać lub spowalniać ten proces:
- Wiek: U osób młodszych paznokcie rosną zazwyczaj szybciej niż u osób starszych. Z wiekiem procesy metaboliczne spowalniają, co wpływa na regenerację.
- Ogólny stan zdrowia: Choroby przewlekłe, niedobory witamin i minerałów, a także osłabiony układ odpornościowy mogą znacząco spowolnić wzrost paznokci.
- Dieta: Niewłaściwa dieta, uboga w kluczowe składniki odżywcze niezbędne do budowy paznokci, będzie negatywnie wpływać na ich regenerację.
- Krążenie: Dobre krążenie krwi w palcach i stopach jest kluczowe dla dostarczania składników odżywczych do macierzy paznokcia. Problemy z krążeniem mogą spowalniać wzrost.
- Pielęgnacja: Odpowiednia, delikatna pielęgnacja i ochrona przed dalszymi urazami wspierają proces gojenia.
Czy nowy paznokieć będzie inny? Prawdy i mity o deformacjach
Wiele osób obawia się, że odrastający paznokieć będzie wyglądał inaczej niż ten pierwotny. I niestety, w niektórych przypadkach te obawy są uzasadnione. Nowa płytka może być grubsza, pofalowana, słabsza, a nawet rosnąć w nieco innym kierunku. Klucz do zrozumienia, dlaczego tak się dzieje, leży w stanie macierzy paznokcia. Jeśli macierz została uszkodzona podczas urazu, istnieje ryzyko, że nowy paznokieć nie będzie idealny. Moim zadaniem jest wyjaśnić Ci, co możesz zrobić, by zminimalizować to ryzyko.
Kluczowa rola macierzy: Jak jej uszkodzenie wpływa na przyszły wygląd paznokcia?
Macierz paznokcia to absolutnie najważniejsza część, jeśli chodzi o jego wzrost i wygląd. Jest to żywa tkanka, ukryta pod wałem paznokciowym, odpowiedzialna za produkcję nowych komórek, które tworzą płytkę paznokcia. Można ją porównać do korzenia włosa jeśli korzeń jest zdrowy, włos rośnie mocny i lśniący. Podobnie jest z paznokciem. Jeśli macierz zostanie uszkodzona mechanicznie (np. przez zmiażdżenie, głębokie skaleczenie) lub w wyniku infekcji, może to prowadzić do trwałego zaburzenia jej funkcji. W efekcie nowy paznokieć może odrastać zdeformowany: grubszy, cieńszy, pofalowany, z bruzdami, o zmienionym kolorze, a nawet wrastający. Czasami uszkodzenie jest tak poważne, że macierz przestaje produkować paznokieć w ogóle.
Co robić, by zminimalizować ryzyko trwałej zmiany kształtu płytki?
Chociaż nie zawsze da się całkowicie uniknąć deformacji, możesz podjąć kroki, aby zminimalizować ryzyko trwałej zmiany kształtu odrastającego paznokcia:
- Natychmiastowa i prawidłowa pierwsza pomoc: Szybkie zatamowanie krwawienia, oczyszczenie i zabezpieczenie rany to podstawa.
- Wizyta u specjalisty: W przypadku poważnego urazu (zmiażdżenie, głęboka rana), wizyta u chirurga lub podologa jest kluczowa. Specjalista może odpowiednio zabezpieczyć macierz i łożysko.
- Ochrona łożyska: Odsłonięte łożysko jest niezwykle wrażliwe. Chroń je przed wysychaniem, urazami i zakażeniami. Stosuj delikatne, nawilżające preparaty.
- Unikanie dalszych urazów: W okresie regeneracji bądź szczególnie ostrożna, aby nie narazić palca na kolejne uderzenia czy ucisk.
- Prawidłowa higiena: Regularne, ale delikatne mycie i dezynfekcja zapobiegną infekcjom, które mogą uszkodzić macierz.
- Wsparcie od wewnątrz: Zadbaj o dietę bogatą w składniki odżywcze wspierające wzrost paznokci.
Dieta i suplementacja: jak odżywić paznokieć od wewnątrz?
Nie mogę wystarczająco podkreślić, jak ważna jest odpowiednia dieta w procesie regeneracji paznokcia. To, co jemy, ma bezpośredni wpływ na budowę i kondycję naszych włosów, skóry i oczywiście paznokci. Jeśli Twój organizm nie dostaje wystarczającej ilości składników budulcowych, proces odrastania będzie wolniejszy, a nowy paznokieć może być słaby i łamliwy. Skup się na diecie bogatej w witaminy i minerały, które są kluczowe dla zdrowych paznokci. Pamiętaj, że suplementacja powinna być zawsze konsultowana z lekarzem, zwłaszcza jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości lub przyjmujesz inne leki.
- Biotyna (witamina B7): Nazywana witaminą piękna, jest niezbędna dla wzrostu i wzmocnienia paznokci. Znajdziesz ją w jajkach, orzechach, nasionach, awokado, batatach.
- Cynk: Odgrywa kluczową rolę w syntezie białek i podziałach komórkowych, co jest niezbędne do wzrostu paznokci. Bogate w cynk są mięso, ryby, rośliny strączkowe, pestki dyni.
- Żelazo: Niedobór żelaza może prowadzić do łamliwych i wklęsłych paznokci. Szukaj go w czerwonym mięsie, szpinaku, soczewicy.
- Krzem: Wzmacnia strukturę paznokci. Dostępny w płatkach owsianych, kaszy jaglanej, skrzypie polnym.
- Białko: Paznokcie zbudowane są głównie z keratyny, czyli białka. Upewnij się, że Twoja dieta zawiera wystarczającą ilość białka chude mięso, ryby, jaja, nabiał, rośliny strączkowe.
- Witaminy A, C, E: Silne antyoksydanty, które wspierają ogólną kondycję organizmu i procesy regeneracyjne.
Czy warto sięgać po suplementy? Co wybrać, by realnie wspomóc wzrost?
Wiele osób zastanawia się, czy suplementy diety mogą przyspieszyć odrastanie paznokcia. Moje doświadczenie pokazuje, że jeśli Twoja dieta jest zbilansowana, suplementacja nie zawsze jest konieczna. Jednak w przypadku niedoborów lub gdy proces regeneracji jest szczególnie długi, suplementy na włosy, skórę i paznokcie mogą okazać się pomocne. Szukaj preparatów zawierających wspomnianą wcześniej biotynę, cynk, żelazo, krzem, a także kolagen. Zawsze skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, zanim zaczniesz przyjmować jakiekolwiek suplementy, aby dobrać odpowiedni produkt i dawkę, unikając interakcji z innymi lekami.

Pielęgnacja i ochrona: jak wspierać odrastający paznokieć z zewnątrz?
Oprócz dbania o paznokieć od wewnątrz, niezwykle ważna jest również odpowiednia pielęgnacja zewnętrzna. Odsłonięte łożysko paznokcia, a następnie nowa, delikatna płytka, potrzebują szczególnej troski i ochrony. Pamiętaj, że to miejsce jest bardzo wrażliwe i podatne na czynniki zewnętrzne, które mogą spowalniać gojenie lub prowadzić do powikłań. Regularna, ale delikatna higiena to podstawa.
- Maści i olejki regenerujące: Na odsłonięte łożysko i odrastającą płytkę warto stosować specjalistyczne maści. Mogą to być preparaty z witaminami (A+E), pantenolem, alantoiną, a także z antybiotykiem (tylko po konsultacji z lekarzem, jeśli istnieje ryzyko infekcji). Świetnie sprawdzają się również olejki, np. rycynowy, arganowy, jojoba, które nawilżają i odżywiają.
- Preparaty z kolagenem, krzemem, colostrum: Na rynku dostępne są specjalne sera i odżywki, które mają za zadanie stymulować wzrost i wzmacniać płytkę. Składniki takie jak kolagen (budulec tkanki), krzem (wzmacnia strukturę) czy colostrum (wspiera odporność i regenerację) mogą być bardzo pomocne. Aplikuj je delikatnie na okolicę macierzy i wałów paznokciowych.
- Ochrona przed urazami: To absolutny priorytet. Odsłonięte łożysko i młody paznokieć są bardzo delikatne. Noś rękawiczki ochronne podczas prac domowych, unikaj uderzeń i otarć.
- Prawidłowa higiena: Regularnie myj palec delikatnym mydłem i osuszaj go dokładnie. Unikaj długiego moczenia, które może rozmiękczać tkanki i sprzyjać infekcjom.
Ochrona przed urazami: Jak funkcjonować na co dzień, by nie zakłócić procesu gojenia?
Codzienne funkcjonowanie z odrastającym paznokciem wymaga pewnej ostrożności. Chodzi o to, by nie narazić palca na kolejne urazy, które mogłyby opóźnić lub zaburzyć proces gojenia. To szczególnie ważne w przypadku paznokci u stóp, które są często narażone na ucisk w obuwiu.
- Wygodne obuwie: Jeśli paznokieć odrasta na stopie, noś luźne, wygodne buty, które nie uciskają palca. Unikaj ciasnego obuwia, wysokich obcasów i butów z wąskimi noskami.
- Rękawiczki ochronne: Podczas prac domowych, sprzątania, mycia naczyń czy prac w ogrodzie zawsze zakładaj rękawiczki. Chronią one palec przed uderzeniami, chemikaliami i wilgocią.
- Unikanie silnych detergentów: Bezpośredni kontakt z agresywnymi środkami chemicznymi może podrażniać delikatne łożysko i spowalniać gojenie.
- Ostrożność w sporcie: Jeśli uprawiasz sport, który obciąża dłonie lub stopy, rozważ tymczasową przerwę lub zastosuj dodatkowe zabezpieczenia (np. specjalne plastry, ochraniacze).
- Delikatne obchodzenie się z palcem: Unikaj uderzania palcem o przedmioty, zahaczania nim czy zbyt mocnego dotykania.
Przeczytaj również: Białe kropki na paznokciach: Czy to niedobór? Poznaj fakty!
Czy można moczyć palec? Basen, prysznic i codzienna higiena
Kwestia moczenia palca jest często źródłem wątpliwości. W pierwszych dniach po urazie, gdy rana jest świeża, zaleca się unikanie długiego moczenia. Krótki prysznic jest zazwyczaj w porządku, pod warunkiem, że delikatnie umyjesz ranę i dokładnie ją osuszysz. Jednak basen, jacuzzi czy długie kąpiele w wannie są niewskazane, zwłaszcza dopóki rana nie jest całkowicie zamknięta. Woda w basenach często zawiera chlor, który może podrażniać, a co ważniejsze, jest siedliskiem bakterii i grzybów, co zwiększa ryzyko infekcji. Po zagojeniu się rany i pojawieniu się nowej płytki, możesz stopniowo wracać do normalnej higieny, zawsze pamiętając o dokładnym osuszaniu palca po każdym kontakcie z wodą.
Kiedy powrót do normalności? Manicure i pedicure na odrastającym paznokciu
Rozumiem, że po tak długim okresie rekonwalescencji możesz tęsknić za pięknym manicure czy pedicure. Jednak musisz uzbroić się w cierpliwość. Powrót do zabiegów kosmetycznych powinien nastąpić dopiero wtedy, gdy nowy paznokieć jest całkowicie odrośnięty, mocny i zdrowy. Zbyt wczesne obciążanie go lakierami, a zwłaszcza metodami hybrydowymi czy żelowymi, może przynieść więcej szkody niż pożytku. Pamiętaj, że płytka paznokcia potrzebuje czasu, aby w pełni się zregenerować i utwardzić.
Kiedy paznokieć jest już w pełni odrośnięty i nie ma żadnych oznak infekcji czy deformacji, możesz stopniowo wracać do delikatnego malowania tradycyjnym lakierem. Zawsze wybieraj produkty dobrej jakości, najlepiej te wzbogacone o składniki odżywcze. Jednak przez cały okres rekonwalescencji i jeszcze długo po nim, bezwzględnie unikaj następujących zabiegów:
- Manicure hybrydowy i żelowy: Te metody wymagają silnego odtłuszczania płytki, nakładania wielu warstw chemicznych produktów i utwardzania w lampie UV/LED, co jest zbyt dużym obciążeniem dla świeżo odrośniętego paznokcia. Mogą go osłabić, wysuszyć i spowolnić jego naturalne wzmocnienie.
- Akryl: Podobnie jak hybryda i żel, akryl jest zbyt inwazyjny dla regenerującej się płytki.
- Zabiegi z użyciem frezarki: Agresywne piłowanie i polerowanie płytki może uszkodzić jej delikatną strukturę.
- Zbyt ciasne obuwie: W przypadku paznokci u stóp, nawet po pełnym odrośnięciu, unikaj obuwia, które uciska palce, aby zapobiec wrastaniu paznokcia lub ponownym urazom.
